Giáo Dục

3 tính chất hóa học của ankan mà bạn cần phải nắm vững

Thuật ngữ ankan đã khá quen thuộc. Tuy nhiên ít ai biết tính chất hóa học của ankan là gì. GiaiNgo sẽ bật mí với bạn qua bài viết này.

Ankan là một nội dung quan trọng trong hóa học hữu cơ được dạy ở bậc trung học phổ thông. Nếu bạn chưa biết tính chất hóa học của ankan là gì thì đừng bỏ qua bài viết ngày của GiaiNgo.

Ankan là gì?

Trước khi đến với phần tính chất hóa học của ankan, chúng ta cùng tìm hiểu ankan là gì cũng như tên gọi của nó nhé.

Ankan là gì?

Ankan là hydrocarbon mạch hở. Phân tử ankan chỉ chứa các liên kết C – C và C – H. Điều này có nghĩa ankan là các hydrocarbon không tạo mạch vòng, trong đó mỗi phân tử chứa số nguyên tử hydro cực đại và không chứa các liên kết đôi.

Công thức tổng quát của ankan là CnH2n+2 với n là số nguyên dương. Ankan đơn giản nhất là metan có công thức hóa học là CH4. Tiếp theo là êtan có công thức C2H6.

Tên gọi của ankan (danh pháp)

Tên gọi của ankan dựa vào vị trí mạch cacbon. Cụ thể như sau:

Mạch cacbon thẳng

Tên gọi ankan = tên mạch cacbon + an

tinh chat hoa hoc cua ankan

Mẹo nhỏ để ghi nhớ: Mẹ (Metan) Em (Etan) Phải (Propan) Bón (Butan) Phân (Pentan) Hóa (Hexan) Học (Heptan) Ở (Octan) Ngoài (Nonan) Đồng (Đecan).

Mạch cacbon có nhánh

  • Chọn mạch chính : là mạch dài nhất có nhiều nhóm thế nhất.
  • Đánh số vị trí cacbon trong mạch chính bắt đầu từ phía gần nhánh hơn.
  • Gọi tên: Vị trí mạch nhánh + tên nhánh + tên mạch chính (tên ankan tương ứng với số nguyên tử cacbon trong mạch chính).

tinh chat hoa hoc cua ankan

Tính chất hóa học của ankan

Có 3 tính chất hóa học của ankan mà bạn cần phải nắm vững. Đừng vội bỏ qua nếu bạn chưa tìm hiểu cùng GiaiNgo nhé.

Phản ứng thế (Cl2, Br2)

  • Khi chiếu sáng hoặc đốt nóng hỗn hợp metan và clo xảy ra phản ứng thế lần lượt các nguyên tử hiđro bằng clo.

Các phương trình hóa học xảy ra:

CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl

CH3Cl + Cl2 → CH3Cl3 + HCl

CH2Cl2 + Cl2 → CHCl3 + HCl

CHCl3 + Cl2 → CCl4 + HCl

  • Các đồng đẳng của metan cũng tham gia phản ứng thế tương tự như metan.
  • Phản ứng thế H bằng halogen thuộc loại phản ứng halogen hóa, sản phẩm hữu cơ có chứa halogen gọi là dẫn xuất halogen.
  • Khả năng phản ứng của dãy halogen F2 > Cl2 > Br2 > I2.
  • Phản ứng Br hóa có khả năng phản ứng chậm hơn Cl hóa nhưng có độ chọn lọc cao.
Xem thêm :  Adj là gì

Phản ứng tách của ankan

Phản ứng tách của ankan được chia thành 3 loại. Chúng ta cùng xem đó là những loại nào nhé.

Phản ứng tách H2 của ankan

Phản ứng này còn gọi là phản ứng đề hidro hóa. Công thức tổng quát: CnH2n+2 → CnH2n + H2

Chỉ những ankan trong phân tử có từ 2 nguyên tử C trở lên mới có khả năng tham gia phản ứng tách H2. Trong phản ứng tách H2, 2 nguyên tử H gắn với 2 nguyên tử C nằm cạnh nhau tách ra cùng nhau và ưu tiên tách H ở C bậc cao.

Phương trình hóa học: CH3-CH2-CH3 → CH2=CH-CH3 + H2

Lưu ý một số trường hợp sau:

CH3-CH2-CH2-CH3 → 2H2 + CH2=CH-CH=CH2­

CH3-CH(CH3)-CH2-CH3 → CH2=C(CH3)-CH=CH2 + 2H2

n-C6H14 → 4H2 + C6H6 (benzen)

n-C7H16 → 4H2 + C6H5CH3 (toluen)

Phản ứng tách mạch cacbon của ankan (n≥ 3)

Phản ứng tách mạch cacbon của ankan còn gọi là phản ứng cracking xảy ra ở điều kiện nhiệt độ, áp suất và xúc tác thích hợp. Công thức tổng quát: CnH2n+2 → CxH2x+2 + CyH2y

Lưu ý: ankan thẳng CnH2n+2 khi cracking có thể xảy ra theo (n – 2) hướng khác nhau tạo ra 2(n-2) sản phẩm. Số mol ankan sau phản ứng luôn bằng số mol ankan ban đầu dù quá trình cracking có nhiều giai đoạn.

Phản ứng phân hủy của Ankan

Ankan bị phân hủy bởi nhiệt. Công thức tổng quát: CnH2n+2 → nC + (n+1)H2

Phản ứng phân hủy bởi halogen có công thức tổng quát: CnH2n+2 + nCl2 → CnCl2n+2 + (n+1)H2

Phản ứng oxy hóa ankan

Ankan bền với tác nhân oxy hóa ở nhiệt độ thường. Ở nhiệt độ cao hoặc có mặt xúc tác có thể phản ứng với oxi, KMnO4, K2Cr2O7 để tạo thành ancol, andehit, xeton, acid carboxylic…

Công thức tổng quát: 2CnH2n+2 + (3n + 1)O2 → (nhiệt độ) 2nCO2 + (2n+2)H2O

tinh chat hoa hoc cua ankan

Bài viết liên quan:

Tính chất vật lý của ankan

Ở điều kiện thường, ankan từ C1 đến C4 ở trạng thái khí, từ C5 đến C17 ở trạng thái lỏng, từ C18 trở lên ở dạng rắn.

Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi và khối lượng riêng của ankan nói chung tăng theo số nguyên tử C trong phân tử tức là theo chiều tăng của phân tử khối.

Ankan là những chất không màu, đều không tan trong nước, nhẹ hơn nước. Nó tan nhiều trong dung môi hữu cơ.

Cách điều chế và ứng dụng của ankan

Từ những tính chất hóa học của ankan, người ta điều chế và ứng dụng nó vào đời sống hằng ngày. Cùng tìm hiểu với GiaiNgo xem đó là gì nhé.

Cách điều chế ankan

Có hai cách để điều chế ankan. Cụ thể đó là:

Trong công nghiệp

Điều chế ankan bằng cách tách từ nguồn khí thiên nhiên như metan, khí mỏ dầu và dầu mỏ.

Phương trình điều chế:

C + 2H2 (Ni, nhiệt độ 500 độ C) CH4

CO + 3H2 (xúc tác, nhiệt độ) CH4+ H2O

Trong phòng thí nghiệm

Ankan được điều chế bằng cách nung muối natri của axit cacboxylic với vôi tôi xút.

Phương trình điều chế:

CH3COONa + NAOH (rắn) (CaO, nhiệt độ) CH4 + Na2CO3

Ứng dụng của ankan

Dựa trên tính chất hóa học của ankan, nó được ứng dụng rất nhiều trong đời sống. Cụ thể:

  • Ankan dùng làm nguyên liệu trong đèn xì để hàn, cắt kim loại.
  • Làm dầu bôi mỡ bôi trơn, chống gỉ.
  • Sáp pha thuốc mỡ và đun nấu
  • Làm dung môi.
  • Ứng dụng để tổng hợp nhiều chất hữu cơ khác như CH3Cl, CH2Cl2 , CCl4, CF2Cl2…

tinh chat hoa hoc cua ankan

Một số bài tập về ankan tham khảo

Để củng cố nội dung về tính chất hóa học của ankan, GiaiNgo sẽ gửi đến bạn một số bài tập tham khảo.

Bài 1: Ankan Y phản ứng với clo tạo ra 2 dẫn xuất monoclo có tỉ khối so với hidro là 39,25. Tên của Y là:
A. Butan

B. Propan

C. Iso-butan

Hướng dẫn giải

Đặt công thức của Y là CnH2n+2

Phương trình hóa học

CnH2n+2 + Cl2 → (nhiệt độ, ánh sáng) CnH2n+1Cl + HCl

Theo đề CnH2n+1Cl gồm 2 đồng phân và khối lượng mol của là CnH2n+1Cl = 39,25 x 2 = 78,5 (gam/mol)

Ta có 14n + 36,5=78,51 → n = 3

CTPT của Y là C3H8 nên Y là propan

2 sản phẩm tạo thành là CH3CH2CH2Cl và CH3CHClCH3

Chọn đáp án B.

Bài 2: Cracking 8,8 gam propan thu được hỗn hợp khí A gồm H2, CH4, C2H2, C3H6 và một phần propan chưa bị cracking. Biết H% = 90%. Khối lượng phân tử trung bình của A là

A. 39,6

B. 23,16

C. 2,135

Hướng dẫn giải

Theo định luật bảo toàn khối lượng: m A = m Propan = 8,8 gam

n C3H4 ban đầu = 8,8 / 44 = 0,2 mol

→ nC3H4 pư = 0,2 x 90% = 0,18 (mol)

n C3H4 dư = 0,02 mol

Vậy sau pư số mol khí tạo thành = 0,18 x 2 + 0,02 = 0,38 mol

→ MA = 8,80,38 = 23,16

Chọn đáp án B

Bài 3: Nung m gam hỗn hợp gồm 3 muối natri của 3 axit hữu cơ no, đơn chức với NaOH dư, thu được chất rắn D và hỗn hợp Y gồm 3 ankan. Tỉ khối của Y so với H2 là 11,5. Cho D tác dụng với H2SO4 dư thu được 17,92 lít CO2 (đktc). Tên của 1 trong 3 ankan và giá trị của m là

A. metan và 71,2

B. etan và 84,4

C. propan và 42,4

Hướng dẫn giải

Đặt công thức trung bình của 3 muối natri của 3 axit hữu cơ no, đơn chức là CnH2n+1COONa

Phương trình hóa học:

CnH2n+1COONa + NaOH → (nhiệt độ, CaO) CnH2n+2 + Na2CO3 (1)

Na2CO3 + H2SO4 → Na2SO4 + H2O + CO2 (2)

Theo phương trình (1) và (2) ta có

n Na2CO3 = nCnH2n+2 = nNaOH = nCO2 = 17,92 / 22,4 = 0,8 (mol)

Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng: m X + m NaOH = m CnH2n+2 + m Na2CO3

→ m X = 0,8 x 106 + 11,5 x 2 x 0,8 − 0,8 x 40 = 71,2 (gam)

M Y = 14n + 2 = 23 → n = 1,5

Suy ra trong 3 ankan có 1 ankan là CH4

Chọn đáp án A

Bài 4: Đốt cháy hoàn toàn 1 thể tích khí thiên nhiên gồm metan, etan, propan bằng oxi không khí (trong không khí có chứa 20% O2), thu được 7,84 lít CO2 (đktc) và 9,9 gam H2O. Thể tích không khí (đktc) nhỏ nhất cần dùng để đốt chất khí thiên nhiên trên là

A. 70 lít

B. 78,4 lít

C. 84 lít

Hướng dẫn giải

Đăt công thức chung của 3 khí thiên nhiên là CmH2m+2

n CO2 = 7,84 / 22,4 = 0,35 (mol)

n H2O = 9,9 / 18 = 0,55 (mol)

Phương trình hóa học: CmH2m+2 + O2 → (nhiệt độ) CO2 + H2O

Tỉ lệ tương ứng:                                  x                        0,35    0,55

Áp dụng định luật bảo toàn nguyên tố ta có 2x = 0,35 x 2 + 0,55

→ x = 0,625 (mol)

→ VCO2 = 0,625 x 22,4 = 14 lít

→ V kk = 5 x 14 = 70 lít

Chọn đáp án A

tinh chat hoa hoc cua ankan

Vừa rồi GiaiNgo đã chia sẻ cho bạn kiến thức về tính chất hóa học của ankan. Hy vọng bài viết trên hữu ích cho quá trình nghiên cứu của bạn. Đừng quên theo dõi GiaiNgo mỗi ngày để biết thêm nhiều điều hay!


Tính chất hoá học của Ankan. Phản ứng halogen hoá là gì. Phản ứng tách H2, phản ứng crackinh ANKAN


Đây là kênh dạy hoá online hoàn toàn miễn phí của Thầy Hải (Mai Văn Hải), các bạn nhớ đăng ký và theo dõi kênh nhé

Để nâng cao kỹ năng giải bài tập Hóa Học và cũng như lấy lại kiến thức căn bản môn Hoá đối với các em MẤT GỐC HOÁ
Thầy có nhận dạy gia sư online 1 KÈM 1 đảm bảo chất lượng

LIÊN HỆ: THẦY HẢI SĐT: 0939.300.575
THAYHAI

Related Articles

Check Also
Close
Back to top button